Izjava francuskog predsjednika Emmanuela Macrona da Evropa može nestati kao relevantan globalni faktor u narednih pet godina ako ne promijeni svoj pristup, izazvala je snažne reakcije širom kontinenta. Iako formulacija zvuči dramatično, poruka koju je poslao nije senzacionalistička, već predstavlja ozbiljno upozorenje o trenutnom položaju Evrope u svijetu koji se brzo mijenja.
Evropa između posmatranja i djelovanja
Macron je u intervjuu naglasio da Evropa ne može sebi priuštiti ulogu pasivnog posmatrača globalnih procesa. Prema njegovim riječima, politika čekanja i prilagođavanja drugima vodi ka gubitku uticaja, ekonomske snage i političke relevantnosti. Ako se Evropa zadovolji time da bude neutralna i neupadljiva, rizikuje da postane zavisna od odluka koje se donose van njenog prostora.
Njegova poruka nije usmjerena protiv saradnje sa Sjedinjenim Američkim Državama ili Kinom, već protiv nedostatka evropske inicijative i jedinstva. Macron smatra da kontinent sa više od 450 miliona stanovnika mora imati sposobnost da samostalno definiše svoje interese i štiti ih.
Lekcije iz prošlih kriza
Kao primjer evropske sporosti i nejedinstva, Macron je naveo finansijsku krizu, tokom koje je Evropa reagovala neusklađeno i sa velikim zakašnjenjem. Iako je kriza nastala van Evrope, njene posljedice su bile znatno teže upravo zbog unutrašnjih podjela i nedostatka brzog zajedničkog odgovora.
S druge strane, kao pozitivan primjer naveo je odgovor na pandemiju, kada su evropske države prvi put uvele zajednički finansijski fond. Taj potez pokazao je da koordinacija i solidarnost mogu donijeti stabilnost čak i u ekstremnim okolnostima.
Geopolitički pritisci i nova realnost
Macron je ukazao i na složenu međunarodnu situaciju u kojoj se Evropa danas nalazi. S jedne strane, tu su ekonomski pritisci i konkurencija iz Kine, dok s druge strane raste nepredvidivost u odnosima sa Sjedinjenim Američkim Državama. U takvom okruženju, oslanjanje isključivo na spoljne saveznike postaje rizično.
Posebno je naglasio da Evropa mora razviti vlastitu stratešku autonomiju, kako u ekonomiji, tako i u bezbjednosti i diplomatiji. To ne znači izolaciju, već sposobnost da se donose odluke koje nisu isključivo reakcija na poteze drugih sila.
Ukrajina, Rusija i evropska odgovornost
Govoreći o ratu u Ukrajini, Macron je istakao da se sukob približava fazi u kojoj će razgovori o miru postati neizbježni. U tom kontekstu, Evropa ne bi smjela prepustiti drugima da odlučuju u njeno ime. Prema njegovom stavu, dijalog sa Rusijom mora biti dio evropske strategije, ali uz jasne granice i bez naivnosti.
Mir u Ukrajini, kako navodi, ne bi bio samo regionalno pitanje, već faktor koji direktno utiče na stabilnost cijelog kontinenta. Zbog toga je, prema njegovim riječima, važno da Evropa nastupa jedinstveno i odgovorno.
Šta znači upozorenje o pet godina
Izjava da Evropa može biti zbrisana za pet godina ne odnosi se na njen fizički nestanak, već na gubitak političkog, ekonomskog i strateškog značaja. To je upozorenje da vrijeme za odluke ističe i da odlaganje reformi, zajedničkih politika i strateškog razmišljanja nosi ozbiljne posljedice.
Macronova poruka može se posmatrati kao poziv na buđenje. Ona ukazuje na potrebu da Evropa prestane reagovati samo na krize i počne ih predviđati, planirati i sprječavati zajedničkim djelovanjem.
Zaključak
Bez obzira na to da li se slažemo s tonom ili procjenama francuskog predsjednika, jedno je jasno – svijet se mijenja brže nego ikada, a Evropa se nalazi na prekretnici. Njena budućnost zavisi od sposobnosti da prevaziđe unutrašnje podjele, definiše zajedničke ciljeve i preuzme aktivnu ulogu u globalnim procesima.
