Badnji dan je jedan od najvažnijih i najdublje ukorenjenih dana u pravoslavnoj tradiciji. Obilježava se uoči Božića i nosi snažnu simboliku mira porodičnog zajedništva i pripreme za rođenje Hristovo. To nije samo dan spoljašnjih običaja već i unutrašnje tišine smirenja i okretanja porodici i veri.
U pravoslavnim domovima Badnji dan se doživljava kao poseban trenutak u godini kada se usporava svakodnevni ritam a pažnja se usmjerava na običaje koji su se prenosili sa koljena na koljeno. Centralni simbol tog dana je badnjak drvo koje predstavlja svetlost toplinu i novi početak.
Polazak po badnjak
Tradicionalno se po badnjak polazi rano ujutru često još prije izlaska sunca. U mnogim krajevima domaćin kuće ide u šumu zajedno sa sinovima ili unucima. Time se simbolično naglašava prenošenje tradicije na mlađe generacije. Najčešće se bira mladi hrast jer se smatra drvetom snage dugovječnosti i postojanosti. U pojedinim krajevima koriste se i cer bor ili jela u zavisnosti od podneblja.
Prije same sječe domaćin se prekrsti i u tišini ili naglas izgovori molitvu. Drvo se siječe sa tri udarca što simbolizuje Sveto Trojstvo. Ako se badnjak ne obori u potpunosti sjekirom ostatak se lomi rukom što se smatra znakom poštovanja prema prirodi i daru koji se uzima. Na badnjaku se ostavlja vrh sa grančicama koji se naziva brada.
Unošenje badnjaka u dom
Kada se badnjak donese kući tokom dana on se naslanja pored ulaznih vrata i tu ostaje do večeri. U večernjim satima domaćin ga svečano unosi u kuću. Prilikom unošenja izgovaraju se riječi blagoslova i dobre želje za zdravlje napredak i slogu u porodici. U nekim krajevima badnjak se posipa žitom što simbolizuje plodnost i obilje.
Zajedno sa badnjakom u kuću se unosi i slama koja podsjeća na pećinu u kojoj je Hrist rođen. Slama se prostire po podu ili ispod stola i ima snažno simbolično značenje skromnosti i povezanosti sa korijenima.
Badnji dan i porodična trpeza
Badnje veče je posno i trpeza je skromna ali bogata simbolikom. Na stolu se nalaze posna jela hljeb ili pogača žito orasi suvo voće i vino. Hrana se dijeli u miru bez žurbe i bez glasne zabave jer je smisao večeri u tišini i zajedništvu.
Važno je naglasiti da Badnji dan nije samo niz pravila već prilika da se porodica okupi razgovara oprosti i pripremi za Božić. U mnogim domovima tada se pale svijeće i izgovaraju molitve za zdravlje i mir.
Značenje Badnjeg dana danas
U savremenom vremenu kada se mnogi običaji pojednostavljuju ili zaboravljaju Badnji dan ostaje podsjetnik na vrijednosti koje ne gube na značaju. To su poštovanje porodice zahvalnost skromnost i duhovna priprema. Čak i kada se običaji prilagode savremenom načinu života njihova suština ostaje ista.
Badnji dan nas uči da praznici nisu u raskoši već u smislu. Unošenje badnjaka u kuću simbol je unošenja mira nade i topline u dom. Upravo zbog toga ovaj običaj i danas ima posebno mjesto u srcima mnogih porodica i nastavlja da živi kao veza između prošlosti sadašnjosti i budućnosti.
