Krv u stolici, promena navika pražnjenja creva i umor bez jasnog uzroka mogu biti razlog za pregled. Ove tegobe imaju različite uzroke, a lekar može da proceni da li je potrebno dodatno ispitivanje. Rak debelog creva u ranoj fazi često prolazi bez primetnih simptoma, zbog čega preventivni pregledi imaju važnu ulogu i kada se osoba oseća dobro.
Koje promene treba proveriti?
- Krv u stolici ili krvarenje iz završnog dela creva. Krv može biti vidljiva na toalet-papiru ili u stolici. Novo ili ponovljeno krvarenje treba proveriti i ako već imate hemoroide.
- Promene u pražnjenju creva. Obratite pažnju na zatvor, proliv ili osećaj nepotpunog pražnjenja koji traju ili se ponavljaju, posebno ako odstupaju od vaših uobičajenih navika.
- Uporan bol ili grčevi u stomaku. Ako se tegobe ponavljaju, recite lekaru kada su počele i da li ih prate promene stolice ili krvarenje.
- Nenamerno mršavljenje. Gubitak težine bez promene ishrane ili fizičke aktivnosti zaslužuje medicinsku procenu.
- Umor i anemija zbog nedostatka gvožđa. Dugotrajan gubitak malih količina krvi iz organa za varenje može dovesti do anemije, čak i kada se krv ne vidi u stolici.
Ovi znaci mogu se javiti i kod žena i kod muškaraca. Ako se probavne tegobe javljaju i izvan menstruacije ili se njihov obrazac promenio, pomenite to lekaru. Ako krvna slika pokaže anemiju zbog nedostatka gvožđa, važno je utvrditi njen uzrok.
Ko ima povećan rizik?
Rizik raste s godinama, ali rak debelog creva može da se javi i kod mlađih osoba. Lekaru recite ako su roditelj, brat, sestra ili dete imali rak debelog creva, kao i ako su vam ranije otkriveni polipi. Na plan pregleda mogu da utiču i dugotrajne upalne bolesti koje zahvataju debelo crevo, poput ulceroznog kolitisa ili Kronove bolesti, kao i nasledna stanja poput Linčovog sindroma.
Kako izgleda preventivni pregled u Srbiji?
Organizovani skrining raka debelog creva u Srbiji namenjen je ženama i muškarcima od 50 do 74 godine. Počinje testom stolice na skriveno krvarenje. Ako je nalaz uredan, testiranje se u okviru programa ponavlja nakon dve godine. Pozitivan nalaz vodi do dodatnog pregleda, najčešće kolonoskopije, kako bi se utvrdio uzrok krvarenja.
Kolonoskopija omogućava lekaru da pregleda unutrašnjost debelog creva i po potrebi uzme uzorak tkiva ili ukloni polipe. Neki polipi mogu vremenom prerasti u rak, pa njihovo uklanjanje ima i preventivnu ulogu. Osobama sa povećanim rizikom lekar može preporučiti ranije ili češće preglede.
Skrining je namenjen osobama bez simptoma. Ako primetite krv u stolici, imate uporne promene u pražnjenju creva ili vam je utvrđena anemija nejasnog uzroka, javite se izabranom lekaru i pre nego što dobijete poziv za preventivni pregled.
